Het gezicht van "de markten" - II - ETF's

IJsland, Griekenland, Ierland, Portugal, Spanje, België... het rijtje landen dat onder vuur genomen wordt door "de markten" groeit. Democratie werd al een tijdje vervangen door de dictatuur van de markten. De ontwikkelingen sinds het uitbreken van de crisis, maken dat feit voor iedereen zichtbaar. De druk van deze "markten" bepaalt vandaag het sociaal-economisch beleid in de meeste Westerse landen. De "markten" worden vaak voorgesteld als een gegeven, een natuurwet die de wereld mee bepaalt. Maar achter die markten staat een geheel van hedgefunds, zakenbanken en financiële concerns. Het nieuwste populaire snufje zijn de ETF's.


ETF's - Exchange Traded Funds zijn het nieuwste snufje van beleggers en investeringsbanken. Het zijn Beleggingsfondsen met een aantal speciale karakteristieken. Een beleggingsfonds is een instantie die verschillende aandelen en beleggingen verzamelt. Een beleggingsfonds is het best te vergelijken met een hangar waarin verschillende zaken opgeslagen worden. In zo'n hangar staan dan bijvoorbeeld delen van bedrijven (aandelen), papieren met een schuldbekentenis op (obligaties) of grondstoffen. Traditionele beleggingsfondsen hebben normaal een lange-termijn-doel, het doel is dat de inhoud van de hangar op lange termijn een zo hoog mogelijke opbrengst heeft. Een belegger kocht bijvoorbeeld een vijfde van een beleggingsfonds in zilver - een hangar vol met zilver dus, en hoopte dat die hangar over een aantal jaar meer waard was.


In tegenstelling tot gewone beleggingsfondsen, zijn ETF's "Exchange Traded", dit betekent dat ze vrij verhandeld worden op de beurs. Dit zorgt ervoor dat korte termijn koersveranderingen een belangrijker doel worden dan lange-termijn winsten. Waar bijvoorbeeld een traditioneel beleggingsfonds, dat gespecialiseerd was in zilver, vroeger vooral geïnteresseerd was in het feit dat het zilver dat in de hangar lag na enkele jaren meer zou opbrengen, is het er in de "Exchange Traded" versie er vooral om te doen te gokken op tijdelijke koersverhogingen. Je koopt bijvoorbeeld de maandag een aandeel in de zilverhangar en je verkoopt het donderdag's terug tegen een hogere prijs - hoe de prijs over 5 jaar evolueert interesseert je daarbij dus niet.

Beleggers jagen er gewoon rendement mee na. Er staan rampen te gebeuren - Bogle, in De Tijd

Naast het feit dat ETF's vooral gok-instrumenten geworden zijn op korte termijn zijn er echter een aantal eigenheden aan die het instrument heel gek maken. Zo zijn de meeste ETF's in Europa bijvoorbeeld "synthetische ETF's". Dit betekent dat het beleggingsfonds een andere samenstelling heeft dan het etiket dat erop geplakt wordt. In de zilver-ETF zit bijvoorbeeld helemaal geen zilver, maar bijvoorbeeld enkel aardappelen. Met koopt dus een aandeel in een zilverhangar vol aardappelen waarmee je dan gokt op het feit dat zilver zal stijgen in waarde op korte termijn.


"Hoe doen ze dat?" vraag je je misschien af... Wel, de fondsbeheerder - de beheerder van de hangar - sluit een verzekeringscontract af met een verzekeringsmaatschappij, een zogenaamde "SWAP". In dat verzekeringscontract wordt ervan uitgegaan dat de prijs van aardappelen een gelijkaardig verloop zal hebben als de prijs van zilver. Tegen het onderpand van de aardappelen - en dus de winst die uit die aardappelen zal volgen tussen maandag tot donderdag - stelt de verzekeringsmaatschappij zich garant dat het de winst op het zilver zal uitbetalen aan de hangar. Hierdoor is het mogelijk om dus winst te halen uit koersveranderingen van zilver zonder dat er ooit zilver in het spel betrokken moet zijn geweest. Aanschouw de wonderen van het moderne geliberaliseerde financieel kapitalisme!


Maar daar blijft het niet bij, op deze ETF's worden ook een aantal methodes toegepast die de winsten nog een pak verhogen en de situatie nog extremer maken. Eén van die methodes is het verhogen van de "Leverage". Leverage, of hefboom, is de basis van beleggingen in het bankwezen, maar is bekender van de praktijk van Hefboomfondsen. Via zo'n hefboom multipliceer je de resultaten van je belegging - zowel je winsten als je verliezen - waardoor dus ook het risico stijgt.


In principe werkt een hefboomfonds op de volgende manier: Een kapitalist heeft bijvoorbeeld 1 miljoen euro dat hij niet onmiddellijk nodig heeft - én waarvan het dus ook geen ramp is mocht het in rook opgaan. Met dat 1 miljoen als onderpand leent die kapitalist bij "institutionele beleggers" nog eens 99 miljoen euro. "Institutionele beleggers" zijn de gewone banken en pensioenfondsen, het geleende geld is dus ons geld dat we aan hen toevertrouwden op een spaarboekje of een tweede of derde pensioenpeiler. Samen kan die kapitalist nu gebruik maken van een hefboomfonds van 100 miljoen euro.


Met dit hefboomfonds kan hij bijvoorbeeld zilver aankopen. Hij koopt bijvoorbeeld de maandag voor 100 miljoen zilver aan, en verkoopt het de donderdag met 2 procent winst. Voor dat zilver krijgt hij er dus 102 miljoen terug. Nadat het hefboomfonds de geleende 99 miljoen heeft terugbetaald - met een klein beetje rente - schiet er dus nog 3 miljoen over. In plaats van een winst van 2 procent heeft de kapitalist via de hefboomfunctie dus een winst van 200 procent gerealiseerd. Van 1 miljoen, heeft hij met een beperkte koersstijging van 2 procent, 3 miljoen gemaakt. Dat soort hefboomtechnieken wordt ook toegepast op ETF's. Dat heet dan een leveraged ETF.


Op die wijze kan 1 miljoen gemultipliceerd tot 100 miljoen en ingezet op een zilver-fonds dat in praktijk aardappelen bevat - Volg je nog?


Maar zelfs daar blijft het niet bij. Ook de "short techniek" wordt erop toegepast. Shorten is een techniek om winst te halen uit koersdalingen. Gokt een belegger bijvoorbeeld op een daling van de zilverprijs dan kan hij "short gaan" op zilver. Hiervoor leent hij zilver (voor een kleine rente), bij iemand die dat niet onmiddellijk nodig heeft, en verkoopt het onmiddellijk aan een prijs van 100 euro. In dit voorbeeld daalt de prijs van maandag op donderdag tot bijvoorbeeld 90 euro. De belegger zal in dat geval op donderdag het zilver terugkopen aan 90 euro en zal het zilver teruggeven aan de oorspronkelijke eigenaar. Aangezien de belegger het verkocht voor 100 euro en terug aankocht voor 90 euro maakte hij dus via de short-techniek een winst van 10 euro.


Wanneer we de short-techniek bijvoorbeeld toepassen op onze zilver-ETF, zal de kapitalist erop gokken dat de zilverprijs zakt. Hij zal een aandeel van de zilver-hangar - vol aardappelen - lenen, het verkopen op maandag en terug aankopen op donderdag aan een lagere prijs. Hij zal het teruggeven aan de oorspronkelijke eigenaar en ondertussen gigantische winsten hebben gerealiseerd.


Om het nog extremer te maken wordt binnen de short-selling techniek ook gebruik gemaakt van "naked shorting". Hierbij lenen ze zelfs het zilver niet meer - maar beloof je je enkel garant te stellen voor een bepaalde zilverhoeveelheid - de verhandelde producten worden dus écht virtueel. Het enige wat nog aan de basis ligt van dit soort transacties is "vertrouwen". Wanneer we dit op het bovengeschreven geval toepassen: De belegger speculeert dus via een virtueel aandeel in een zilver-hangar vol aardappelen op een daling van de zilverprijs. Die daling van de prijs van het zilver waarin virtueel belegd wordt, wordt via de short-techniek omgezet in winst, en deze winst wordt dan via "leverage" nog eens gemultipliceerd met honderd.


In ETF's wordt vandaag 1.300 miljard dollar belegd. Zakenbanken gaan ervan uit dat het volgend jaar naar 2.000 miljard dollar zal evolueren, of zo'n 6 keer de totale geproduceerde rijkdom van België.


Dat dit soort financieel gegoochel extreem gevaarlijk is hoeft weinig uitleg. Niet enkel winsten, ook verliezen van dit virtueel gegok worden bij een eventuele crisis gemultiplificeerd. In tegenstelling tot het virtuele gespeculeer zijn de verliezen wel degelijk reeël. De kosten van die verliezen komen slechts in beperkte mate terecht bij die beleggers die de grootste risico's nemen. Bij de leverage-technieken komt een deel van de verliezen ook terecht bij onze pensioenfondsen en spaarrekeningen - en dat terwijl die maximaal 1 tot 5 procent opbrengen, in tegenstelling tot bijvoorbeeld 200 procent bij sommige hefboomfondsen en 20 tot 40 procent bij de banken.


Een groot deel van de groei van het moderne kapitalisme uit de laatste 30 jaar is terug te leiden tot de effecten van dit soort financiële innovaties. In België waren de winsten van de financiele instellingen voor de crisis zelfs groter dan die van de hele rest van de economie bij elkaar geteld. Iedereen met een beetje inzicht ziet dat die groei een zeepbel is, het is hierbij gewoon wachten op een nieuwe speld die die zeepbel zal doorprikken en een nieuwe systeemcrisis zal veroorzaken.

________________
Dit artikel is gebaseerd op data uit:
Demeester S., Hyperkynetische beleggers begeven zich in mijnenveld, De Tijd, 5 maart 2011

Verslag Stakingsdag Noord-West-Vlaanderen

LSP ging in Noord-West-Vlaanderen langs aan de stakingspiketten van Brugge, Oostende en Zedelgem.

In Brugge voegde we ons bij een klein piket met ABVV-militanten aan het industrieterrein pathoekweg. Iets na 6 uur werd het piket omgevormd tot een filterblokkade. Auto's op de toegangsweg werden slechts doorgelaten bij het aanvaarden van het pamflet voor de actie, al zijn er in het begin te weinig voorzien door de vakbond. Wij spraken er met Tim, ABVV-militant aan het piket:

"Wij zijn niet allemaal van Metal Union, ikzelf werk bij Tropicana - producent van fruitstap. We zijn slechts met enkele militanten van onze werkvloer naar dit collectief pikket gekomen. De actiebereidheid bij ons was vandaag niet zo groot. Bijna iedereen werkt. Er is geen tekort aan actiebereidheid, maar er moet wel perspectief zijn. Als het ordewoord echt een nationale staking zou zijn, zou de boel plat liggen, maar dat is vandaag niet het geval - vandaag is het een "actiedag".
Volgende woensdag zou er een nationale vergadering zijn van de secretarissen waarop zal beslist worden of er verdere acties zullen komen. Wij verwachten dat er een reële kans is dat er een echte algemene staking zal komen tegen het IPA, ik ben er zelfs absoluut zeker van. Dit IPA betekent een loonsdaling en dat is onaanvaardbaar."

In Oostende waren er verschillende bedrijfspiketten. Opvallendst waren echter de afzettingen van 2 kruispunten aan de rand van het industrieterrein. Ze werden gecontroleerd door telkens een 30-40 tal militanten van ABVV en ACLVB. Eén van de punten werd georganiseerd door de strijdbare syndicale delegatie van Daikin, met heel wat jongere syndicalisten van ABVV-jongeren. Op het andere punt, een kilometer, verder werd de groep medewerkers van het ABVV aangevuld door militanten uit de chemische industrie, de textiel en de voedingcentrales. Wij spraken er met Roger Deschacht, gepensioneerd oud-hoofddelegee voor het ABVV van Progeron - de chemische fabriek om de hoek:

Er lijkt steeds meer actiebereidheid. Meer en meer mensen beseffen dat wanneer het IPA toch goedgekeurd zou worden door de regering, ze het zullen moeten stellen met 0,3% opslag over 2 jaar. Ook de gepensioneerden komen er slecht vanaf met een maandelijkse verhoging van slechts 10 euro per maand, en dat terwijl de prijzen sterk stijgen. Als je ziet dat het kapitaal steeds meer winst maakt, en de werkmens steeds meer onder druk komt te staan, beseffen de mensen dat het zo niet verder kan.
Als Leterme er deze week in slaagt van het IPA door het parlement te jagen, dan stopt het daar niet bij en zullen de acties blijven volgen. Het ongelukige daarbij is dat het vooral de mensen in de KMO's het gelag zullen betalen als de regering het IPA er nu doorjaagt. Daarom voeren we hier ook deze acties met filterblokkades aan de kant van de KMO-zone.
Mensen die vandaag aan 9 euro per uur bruto werken in zo'n KMO's zijn diegene die het sterkst afhankelijk zijn van het IPA om hun loon- en werkomstandigheden te verbeteren, want in die sectoren zal er niet verder onderhandeld worden over de lonen. Arbeiders en bedienden in kleine bedrijven, hebben geen vertegenwoordiging en zullen de macht niet hebben om betere lonen te verkrijgen. In de grote bedrijven zullen we met verdere sectoriële en plaatselijke acties er zeker in slagen de loonnorm van het IPA te doorbreken, maar het IPA dient ook net om die minderbedeelden te versterken.
Daarnaast is er natuurlijk ook de zogenaamde "eenmaking van arbeiders en bedienden" statuut die totaal onaanvaardbaar is. Het kan niet de bedoeling zijn om het statuut naar onder aan te passen!

Nadien voegden we ons bij het piket van Case New Holland. Een ruime delegatie van ABVV en ACLVB hield de wacht aan de poorten van het metaalbedrijf in Zedelgem. Ook hier is het personeel het beu dat er na jaren van loonmatiging weeral geen loonsopslag inzit voor de komende 2 jaar. Terwijl de blauwe delegatie zich naar het dichtsbijzijnde rondpunt begeeft om het te bezetten spraken we met Patrick Van De Kerkhove, ABVV-hoofdelegee bij CNH-zedelgem.

De actiebereidheid bij ons is groot. Wij zijn vorige week ook al met 80 naar de regionale actie in Gent geweest, naast de militanten ook een aantal vrijwilligers die zijn meegegaan. Ook vandaag werd er massaal gevolg gegeven aan de stakingsoproep van het ABVV. Wij hebben de actie wel "eerlijk" willen laten verlopen, we hebben het bedrijf dus niet geblokkeerd; wie wilde werken kon gaan werken. Niettemin zijn er slechts heel weinig werkwilligen en ligt de productie volledig stil. Van de 2500 werknemers zijn er hoogstens 200 binnen. De actie is dus geslaagd zonder veel discussie.
Of er nog acties komen, hangt volledig af van de verdere onderhandelingen. Ik denk dat deze acties een zeer duidelijk teken hebben gegeven aan 'de onderhandelaars' dat de arbeiders dit IPA massaal verwerpen. Wij hopen dat er een vervolg komt op de acties wanneer het IPA toch wordt doorgedrukt. Wanneer er geen vervolg komt zullen wij intern op bedrijfsvlak verder actie te voeren over een loonsopslag.
Die 0,3% is betekent een maximale maandelijkse opslag van ongeveer 7 tot 10 euro Bruto in de maand over 2 jaar. Als je ziet hoe sterk de prijzen van brandstof en voeding vandaag stijgen is dit gewoon belachelijk. Tegelijkertijd mag er ook niet aan de index geraakt worden en is de "verbetering van het arbeidersstatuut" belachelijk. Als we aan het vooropgestelde tempo vebeteren, zullen we slechts in 2060 een eengemaakt statuut hebben, terwijl de bedienden ondertussen wel verliezen en dat kan voor ons niet.
Als vakbondsmensen vinden we het heel erg dat er vandaag nog geen regering is. Toch hebben we er niet veel illusies in dat ze aan onze kant zal staan; geen enkele politicus stelde zich duidelijk tegen het IPA op ondanks dat het door een meerderheid van de arbeiders verworpen werd. Als we bovendien zien dat een nieuwe regering er één zal zijn mét de NVA, dan weten we wat we dat deze regering waarschijnlijk niet positief zal zijn. Je moet maar eens de uitspraken van Dewever beluisteren. De NVA was trouwens de eerste partij om te eisen dat het IPA onveranderd opgelegd zou worden.

Witte Woede in Gent

Vanmiddag voerden een 400tal werknemers uit de Non-profit actie tegen het personeelstekort in de sector. De vakbonden spreken van een personeelstekort van 17 procent in de zorgsector. Het verzet tegen dit aanhoudend personeelstekort startte dit jaar in januari vanuit de werknemers van de broeders van liefde, met maandelijkse stakingen. Het is in dat kader dat ook vandaag de betoging in Gent plaats vond. We spraken met Annie Bessems, delegee van het ACV in Blijberg

Rond wat wordt er vandaag actie gevoerd?Deze actie is gericht tegen het tekort aan personeel in onze sector. Er is al jaren een personeelsstop van toepassing, waardoor er geen extra collega's bijkomen. De Minister voorziet slechts in ongeveer 80 procent van het benodigde personeel, daardoor is de toenemende werkdruk ondraaglijk geworden.
Aan het einde van de betoging, op de kouter hebben we 2200 lege stoelen geplaatst, die symboliseren het tekort aan personeel. De minister heeft 500 nieuwe plaatsen beloofd, vooral voor de instellingen waar het personeelstekort het dramatischte is, oa in de gehandycaptesector. Die beloofde plaatsen werden op de kouter gesymboliseerd door 500 rode stoelen. Dat is zelfs als die nieuwe jobs er echt komen, uiteraard veel minder dan wij vroegen. Ik kijk dan ook met gemengde gevoelens naar dit akkoord.

Er nog andere acties gepland?
Ja, ook al omdat er niet alleen actie gevoerd wordt rond het personeelstekort, maar ook rond de 13e maand en de te lage lonen in de sector. Het beleid van de Vlaamse regering heeft in de afgelope periode onze koopkracht sterk aangetast. De belangrijkste actie die nu gepland is, is de non-profit-betoging van 29 maart in Brussel.

Foto's
http://www.facebook.com/album.php?aid=271472&id=563911913&l=a43e4e4743

Interview staking bij BPost

Staking bij bpost. Interview met Roos Balbaert, ACOD-delegee in Brugge

Op het piket bij bpost in Brugge spraken we met Roos Balbaert, ACOD-delegee en bij de vorige verkiezingen kandidaat voor LSP. We hadden het over de redenen voor de staking en perspectieven voor verdere strijd.

Waarom wordt er vandaag gestaakt?

“De hoofdreden van de staking is het aangekondigde strategisch plan van bpost die De Post moet voorbereiden op de volledige privatisering. Zo wil men met dit plan de pakjesdienst apart organiseren in Brussel, zodat dit los van bpost verkocht kan worden. De verdeelcentra worden ook gecentraliseerd, waarbij heel wat arbeidsplaatsen zouden verloren gaan.

“Het strategisch plan 2020 zou geen naakte ontslagen veroorzaken, niettemin verdwijnen er wel tot 6000 arbeidsplaatsen. Als dit al zou lukken met 'natuurlijke' afvloeiingen, dan blijft dit nog steeds een enorme aanval op het personeel. Zo zouden duizenden personeelsleden verplicht moeten verhuizen, aangezien de arbeidsplaatsen verplaatst worden - van Brugge naar Gent bijvoorbeeld. Maar ook voor de jeugd worden geen degelijke arbeidsplaatsen bij gecreëerd, mensen die op pensioen gaan worden niet vervangen, nieuwe postmannen en vrouwen komen terecht in precaire contracten - zoals dat van 'hulppostman' - en hebben geen recht meer op een vast statuut.”

Wordt de staking goed opgevolgd?

“Voor wat we gewoon zijn in Brugge ben ik content. Er zijn maximaal een 10 tot 15 personeelsleden komen opdagen van de 100 - zeker de helft waren jonge contractuelen die schrik hadden voor hun job. Toch moet gezegd worden dat verschillende jongeren wel meestaakten, ondanks hun onzeker statuut. De 'werkwilligen' zijn deze morgen de kranten gaan rondbrengen die toegeleverd werden via een externe leverancier. Daarbuiten was er niets te verdelen - aangezien alles in Gent geblokkeerd stond sinds gisterenavond.

“Toch stonden we slechts met twee aan de poort deze morgen om pamfletten uit te delen. Van een echt piket was geen sprake. Willen we echt een vuist maken zullen we ons in de toekomst beter moeten organiseren. Het feit dat op een stakingsdag de militanten thuisblijven, geeft een slecht beeld. Dit is munitie voor het antivakbondsstandpunt als zouden we alleen staken om "een dag congé te hebben". Daarom is het nodig om het piket in de toekomst beter voor te bereiden. We hebben ook meer praktische steun ervoor nodig vanuit de vakbond, wat vandaag te weinig gebeurd is - waarschijnlijk omdat men wel wist dat in Brugge genoeg mensen thuis gingen blijven.”

En hoe moet het nu verder?

“In Brugge wordt ook morgen nog gestaakt. Daarna zullen we zien of de directie haar plan aanpast. Anders zullen verdere en hardere acties volgen - gelijklopend met de strijd tegen het IPA overigens.”

Begrafenis van de Macht?

In Stavele werd ze begraven, tussen het VMO-graf van Verschaeve en de IJzertoren - het lijkt wel een Vlaamse vloek. Op gevaar van zeer kort door de bocht te gaan en van lijkenpikkerij beschuldigd te worden, toch deze korte beschouwing.

Men zou kunnen zeggen dat de aanwezigheid op die begrafenis politiek weinig belang heeft. Aanwezigheid op een begrafenis zou kunnen draaien rond louter persoonlijke condoleanties tussen collega-politici. Dit zou persoonlijk zijn, en níet politiek. Maar het persoonlijke is politiek... Uit de aanwezigheidslijst kwam er immers een opvallend patroon naar boven. Een patroon dat zelfs een licht kan werpen op het mistige politieke landschap van ons land. De meeste prominente politici van dit land, zowel Vlamingen als Walen, waren aanwezig in de Westhoek.

We zouden de topfiguren kunnen karakteriseren als het politieke deel van wat de Amerikaanse socioloog Mills ooit de "Power Elite" noemde. Ze vormen een elitegroep waar macht gepaard gaat met close sociale interactie. In die constante sociale interactie - "vrienden onder elkaar" - worden de ooit bestaande ideologische tegenstellingen overbrugd. Op die wijze vormt de top een hechte groep die de stabiliteit van het bestuur - in het belang van de politieke en economische power elite - waarborgt. België staat bekend om zo'n elitair democratisch model waar breuklijnen in de samenleving - zowel ideologische, religieuze als klassentegenstellingen - worden overbrugd door een kleine groep van topvertegenwoordigers van partijen, drukkingsgroepen en 'sociale partners'.

Wat belangrijker is, is wie niet op de begrafenis aanwezig was en dus om een of andere reden niet tot de Power Elite behoort. Dit waren NVA, OpenVLD en het Vlaams Belang. Opvallend is dat de jonge generatie van OpenVLD blijkbaar niet close genoeg meer is met Vandelanotte om naar de begrafenis van zijn moeder te komen.

Uit de aanwezigheden kunnen we twee zaken afleiden die de huidige regeringsonderhandelingen bemoeilijken. Ten eerste is er in de huidige regeringsonderhandelingen 1 partij aanwezig die niet tot de Power Elite behoort - De NVA. Het zou verklaren waarom zelfs een openlijke terechtwijzing van VOKA, de zelfverklaarde chefs van De Wever, voorlopig nog weinig effect heeft. Ten tweede blijkt ook dat de traditionele Power Elite geen electorale meerderheid meer heeft in Vlaanderen. Het toont aan hoe verdeeld de politieke elite in Vlaanderen is, en waarom het Vlaamse electorale landschap zo verkaveld en onstabiel is geworden.

Daarmee toonde de begrafenis in Stavele ook een stukje van het naderend einde van de power van die elite.

The point of no discussion

Een socialist komt het wel eens tegen, de discussie met discussiepartners zonder aanknopingspunt tot discussie. In onze Westhoek gebeurt dat misschien nog iets meer dan elders. Dit is een overpeinzing hierover op basis van een recent gesprek.

Veelal komt het gebrek van basis voor discussie met een gesprekspartner vooral voort uit een klassenverschil. De onvermijdelijke politieke discussie met een flamingantische rechtse ondernemer is over het algemeen een maat voor niets.

Wanneer ik toch de moeite neem om te argumenteren heb ik de neiging om tegen mijn gewoonte in, me gewoon "objectief" - onideologisch op te stellen in het weerleggen van de nonsens van de moderne opvolgers van de Vlaamse keuterboeren. Als je er immers op een radicale, logische wijze probeert tegenin te gaan op basis van een redenering, dan heb je gewoon geen enkel aanknopingspunt voor discussie.

Bij dat soort mensen kan je simpelweg niet met socialistische argumenten afkomen, die nochtans tegenover de grote meerderheid van de samenleving wel opgaan. Dat krijg je bijvoorbeeld wanneer je de nadelen van racisme zou uitleggen, en de nadelen dat dit met zich meebrengt op vlak van verdeeldheid op de werkvloer in syndicale conflicten. Dan wordt dit anti-racisme-argument, dat voor de meerderheid van de bevolking (werknemers en hun families) zou moeten opgaan, een pro-argument, op basis van klassenpositie.

Als je als argument tegen het VOKA-flamingantisme stelt dat ze de sociale zekerheid willen verzwakken - dan vinden zij dat vanuit hun standpunt goed nieuws. Morele oordelen stoten hier dus op een economische scheidingslijn, een klassenconflict.

Wat vanuit de algemene bekommernis om de samenleving dus als suboptimaal wordt gezien (racisme, verdeeldheid, ongelijkheid…) wordt vanuit hun klassenstandpunt een volledig legitieme redeneringswijze. Die is helemaal niet idioot, maar eigenlijk zelfs heel rationeel, ook al beseffen de poppen in de poppenkast misschien zelf niet waar die rationaliteit vandaan komt.

Meer zelfs, het is niet enkel rationeel, ze kunnen misschien zelfs niet anders denken. Dat denkkader wordt door de samenleving voorgeschoteld als het enige rationele. Om het in marxistische termen uit te drukken... de heersende ideologie is die van de heersende klasse.

En dat denkkader kan enkel maar veranderen via een fundamentele verandering van de sociaal-economische samenleving waarop ze gebaseerd is. Ideologie is deel van de bovenbouw, die finaal wordt bepaald door de onderbouw... - en die kan enkel gewijzigd worden via een kwalitatieve omschakeling via klassenstrijd - niet door politieke discussie… - waardoor politieke discussie dus in sommige situaties inderdaad zinloos is.

De nota Vandelanotte: een analyse

Het had een geheime nota moeten zijn. Tot woensdag hebben de traditionele partijen tijd om zich uit te spreken over de compromistekst van Vandelanotte. Toch was na enkele uren reeds een versie van de tekst beschikbaar in de media. Het wijst alleszins op het feit dat het vertrouwen tussen de gesprekspartners onder het vriespunt zit en de instabiliteit van de politieke elite van dit land een nieuwe fase kent. Een korte opinie over enkele van de reeds bekende punten.




De tekst die Vandelanotte na een recordperiode van onderhandelingen voorstelt is een typisch "Belgisch compromis", en de punten die erin opgenomen zijn, zijn helemaal niet zo verrassend. In principe had deze tekst evengoed 2 weken na de verkiezingen kunnen af zijn, maar het heeft waarschijnlijk tot het negatieve ratingrapport van Standard en Poors' geduurd tot Voka haar communautaire scherpslijpers van de NVA wat aanporde om toch wat minder het gelijk van Maddens theorie te proberen bewijzen. Vraag is of de NVA en Dewever uiteindelijk hun meesters zullen volgen.

BHV en kieswetgeving

Het compromis bestaat uit typische evenwichten van de Belgische elite en haar politieke gesprekspartners die vandaag aan tafel zitten. De splitsing van BHV wordt ingewilligd zoals "de Vlamingen" vroegen. Veel verliezen de Franstalige gesprekspartners daar electoraal immers niet mee: het grootste deel van die Franstalige stemmen in de rand ging immers naar hun gezamenlijke vijand aan Franstalige zijde, de MR - met haar communautair aanhangsel, het FDF van Maingain. In ruil krijgen de Franstaligen in de rand ook stemrecht in Brussel zelf en wordt de omzendbrief Peeters afgezwakt. Wat enkele jaren geleden nog een onoverkomelijk probleem leek, wordt herleid tot wat het is: een spelletje tussen de traditionele partijen dat op 5 minuten opgelost kon zijn.

In het luik politieke hervormingen stelt Vandelanotte het oude voorstel voor om de Senaat af te schaffen, en het te hervormen tot een ontmoetingsplaats voor gemeenschappen en gewesten. Opvallender is het voorstel voor samenvallende regionale en federale verkiezingen. Daardoor lijkt het federale parlement een legislatuurparlement te worden, dat slechts om de 5 jaar verkozen wordt. Doel ervan is duidelijk: men wil fratsen als die van Alexander Decroo in de toekomst voorkomen. Die liet in het voorjaar de regering vroegtijdig vallen, waardoor hij het politieke establishment in een nog groter chaos stortte. De samenstelling van het parlement zal dan wel stabieler zijn - ze wordt in de toekomst immers slechts een maal om de 5 jaar electoraal gecontroleerd, en wordt zo nog minder democratisch - het hoeft daarom nog niet stabieler te zijn op politiek vlak. Bij een versnipperd politiek landschap kan verhoogde instabiliteit ontstaan die voor de elite niet oplosbaar is door vervroegde verkiezingen.

Bevoegdheidsoverdrachten

Werkgelegenheid wordt volledig geregionaliseerd. Dit was reeds grotendeels het geval. Wellicht betekent dat, in de lijn van het beleid van Vandenbroucke, er verder wordt gegaan met nog meer actief arbeidsmarktbeleid, gericht op de "flexibilisering" van de lonen. De Vlaamse werknemers weten meteen wat het doel daarvan is; werklozen schrappen, vakbondsmacht ondergraven en de arbeidsmarkt flexibiliseren naar het Duits model.

Een deel van de aspecten verbonden met de sociale zekerheid wordt geregionaliseerd, met name de gezinstoelages en een deel van de ziekenzorg. Het gaat om een beperkt budget. Maar het is een belangrijk precedent op vlak van de splitsing van de sociale zekerheid. De regionaliseringen van mobiliteit en justitie zijn op zich dan weer toegevingen aan de Vlamingen die weinig logische onderbouwing hebben. Op vlak van efficiëntie slaat het immers nergens op dat men aan beide zijden van de taalgrens andere snelheidslimieten zou hanteren of andere boetes zou heffen. Regionalisering van Justitie heeft vooral tot doel een nultolerantie-beleid ten aanzien van criminaliteit te vergemakkelijken. In Vlaanderen kunnen we ons verwachten aan een verdere criminalisering in plaats van bestrijding van armoede.

Financieringswet

De nota hertekent ook de financieringswet. Dit is het belangrijkste strijdpunt van de Vlaamse kleinburgerij achter VOKA. Ook hier is de hervorming in theorie groot, maar in de praktijk beperkt. 15 miljard van de personenbelasting wordt geregionaliseerd. Dit is bijna de helft van het totale budget van 35 miljard. Daarvan zou Vlaanderen 10 miljard zelf kunnen herverdelen. Dit stelt echter nog geen 50 procent van de middelen voor. Meer dan de helft komt nog steeds van Federale belastingen. Opvallend is dat de vennootschapsbelasting niet vernoemd wordt... Nochtans spande het departement financiën en dan vooral bedrijfsfiscaliteit de kroon wat wanbeleid betreft. Het hangt er natuurlijk vanaf wat men wanbeleid noemt. Achteraf bekeken is VOKA en consoorten wellicht best tevreden met het bedrijfsvriendelijke beleid van Reynders, en hoort dat ministerie minder "geresponsabiliseerd" te worden na de notionele intrestaftrek en de positieve resultaten voor KBC, Arcelor en Inbev.

Brussel daarentegen krijgt haar genoodzaakte herfinanciering niet. Voor Brussel wordt een compensatie voorzien voor de infrastructuur die het moet voorzien voor de pendelaars en de Europese ambtenaren van 370 miljoen Euro. Er wordt echter geen budget vrijgemaakt om de enorme sociale problemen van de hoofdstad aan te pakken, er wordt geen geld vrijgemaakt om extra werk te creëren voor de enorme aantallen jonge werklozen of om te investeren in de Brusselse gemeentes die langzamerhand meer beginnen lijken op Parijse banlieues. De hervorming die er vanuit sociaal oogpunt het dringendst nodig was, komt er niet.

NVA

Ideologisch is de nota van Vandelanotte geen spectaculaire overwinning voor de NVA. De kiezers die met de NVA drastische oplossingen hadden verwacht, zullen bedrogen uitkomen. Het is dan ook de vraag of ze zo'n lange onderhandelingen kunnen verantwoorden voor dit resultaat. Het belangrijkste feit dat Dewever wellicht bereikte, is de onstabiliteit van het Belgische politieke establishment aantonen. Zelf heeft hij daar zoveel mogelijk aan bij gedragen.

Qua alternatieven stelt er zich een probleem voor de NVA. Vertrekkend van hun ideologisch beginsel van subsidiariteit gaan zij uit van een verdamping van België. In deze crisistijden moet er efficiënter bestuurd en bespaard worden - en dat kan volgens hen beter op een ander niveau dan België - het is te zeggen op Europees of op Vlaams vlak. Er zijn echter betere momenten om met zo'n ideeën af te komen dan vandaag. Wie gelooft immers in de huidige economische en politieke crisissituatie dat de Europese unie beter gewapend is om problemen aan te pakken dan België? België mag dan volgens De Wever al de zieke man van Europa zijn, wat dan te zeggen over Europa als geheel? De eerste economische crisis lijkt de muntunie reeds op haar knieën te krijgen.

De vraagt blijft wat de NVA met deze nota zal doen. Het kan zich wellicht niet permitteren om de zwarte piet voor de mislukking van de onderhandelingen toegespeeld te krijgen. Die ongemakkelijke positie zal versterkt worden door het feit dat ook economisch Vlaanderen stilaan een federale regering wil om de besparingen van 21 miljard eindelijk in te zetten. Nochtans kunnen we van De Wever en co weinig enthousiasme over deze nota verwachten.

Maar ook na de vorming van een regering op basis van deze nota moeten we niet veel stabiliteit verwachten. De instabiliteit komt immers grotendeels voort door het onvermogen een consensus te vinden over de aankomende besparingen - hoe en over wie die verdeeld zullen worden. De vraag is dan of er genoeg eenheid in de elite kan gevonden worden om die hervormingen door te voeren, en dat zal afhangen van hoeveel verzet ertegen komt.

(PS, Merci aan Zoé voor de spellingscorrectie en Jon voor de geleende afbeelding)