Textielarbeiders BST zoveelste slachtoffer van crisis kapitalisme.

De lijst van slachtoffers van de crisis groeit verder aan. Het textielbedrijf BST, uit Deerlijk, werd gisteren failliet verklaard. 80 werknemers verliezen hun baan. Vooral die West-Vlaamse textielsector was in de loop van de afgelopen jaren het slachtoffer van de kapitalistische winsthonger.

Jonas Van Vossole – Veurne

De regio rond Kortrijk is sinds lang dé textielregio in België geweest. Toch zien we dat sinds enkele decennia heel wat bedrijven uit de streek verdwenen. Hun aandeelhouders zochten naar grotere winstmarges, en delocaliseerden daarom hun fabrieken naar lageloonlanden. De bedrijven die dat niet deden vielen ten prooi aan de moordende concurrentie van de vrije markt. Beiden hadden éénzelfde gevolg; uiteindelijk waren de arbeiders het slachtoffer en verloren hun werk.

Maar de delocalisaties hadden niet alleen effect op de werkgelegenheid. Ze werden ook gebruikt als argument om de lonen van de werknemers onder druk te zetten. Wanneer de arbeiders met gerechtvaardigde eisen voor hogere lonen naar voor kwamen, werd steeds de vergelijking gemaakt met de lonen in China of Bangladesh.

Wanneer het echter om managerslonen ging, gold die logica blijkbaar niet. Wanneer het over rijken gaat, wordt enkel vergeleken met die patroons die nóg rijker zijn. In de West-Vlaamse textielsector is er natuurlijk het voorbeeld van Jan Coene, manager bij Picanol die op 3 jaar 22 miljoen euro op zak stak – en dit terwijl er aan de lopende band mensen werden ontslagen wegens geldgebrek.

Vandaag zijn de werknemers in de textiel opnieuw slachtoffer van het kapitalisme, maar dan door de crisis die we vandaag meemaken. BST is het recentste geval, waar tientallen mensen op straat gezet worden en hun inkomen verliezen waar ze hun families mee moeten onderhouden. Maar ook in andere sectoren moeten de werknemers en hun families opdraaien voor de gevolgen van de winsthonger en het gegok van een kleine groep van rijken.

Toch schijnt niemand dit kapitalistische systeem in vraag te stellen. Als Linkse Socialistische Partij (LSP) doen we dat wel. Voor ons bestaat er een socialistisch alternatief op het kapitalisme, waar de winsten van een kleine groep rijken niet de drijfveer zijn van de economie.

Wij vinden dat werkplaatsen, zoals die van BST in Deerlijk, niet zomaar mogen verdwijnen. De gemeenschap dient daarin tussen te komen. Daarmee bedoelen we niet dat we de patroons die hun bedrijf slecht geleid hebben extra geld moeten geven; zoals met de banken gebeurd is. Wij eisen dat de bedrijven die mensen ontslaan vanwege de crisis onteigend worden, met inbegrip van de winsten die ze de afgelopen jaren boekten. Deze moeten opengehouden worden door de gemeenschap, om werk in eigen streek te blijven voorzien.

We moeten echter niet wachten tot de Linkse Socialisten een meerderheid hebben in het parlement om de strijd aan te gaan tegen de kapitalistische logica. Voorbeelden in het buitenland, zoals bij Visteon in Belfast, tonen aan dat de arbeiders zelf hun eigen strijd mee in handen moeten nemen, en zo stappen vooruit kunnen zetten.

Nieuwe economische tijden betekenen nieuwe actiemethodes. Tijdelijke werkloosheid en overproductie maken dat staken vandaag soms geen invloed kan hebben. Wanneer staken niet helpt, kan de bezetting van de fabriek, de enige progressieve stap vooruit zijn. De werknemers van Visteon in Ierland zijn dat deze week aan het bewijzen en krijgen daarbij de volle steun van onze Ierse kameraden van de Socialist Party.

10 dagen staking in ASZ te Aalst. Een interview

10 dagen al staakt het personeel van het ASZ (Algemeen Stedelijk Ziekenhuis). In verenigd front eisen de vakbonden dat het personeel een beter statuut krijgt, een stop aan de sluipende privatisering en een oplossing voor de grote werkdruk. Dit weekend had de ACOD-delegatie van het ASZ een solidariteitsoproep gedaan. Met een zestal LSP militanten gingen wij om 6 uur 's morgens het piket mee ondersteunen. We spraken over de staking met Lydie Vanmeerhaeghe, secretaris van het ACOD.

Interview door Jonas (Gent)

Waaroor voeren jullie nu al 10 dagen actie?

“Het conflict gaat over twee zaken: de statutarisering en de werkdruk. Heel wat mensen in ons ziekenhuis werken immers zonder vast statuut. We hadden dit reeds aangeklaagd, en de directie had aangekondigd een groot aantal mensen een statuut te geven. Er werden ook examens uitgeschreven; waaraan heel veel mensen deelnamen. Velen wilden immers van hun nep-contracten af zijn en een degelijk statuut krijgen.

“In totaal werden er maar 48 werknemers benoemd, waarvan slechts 22 verplegers; en dat op een totaal van 400. Met onze acties willen we een maximaal aantal mensen statutair benoemd zien. Het ASZ is immers een openbaar ziekenhuis. Het kan niet dat zoveel mensen die in zo’n openbare instelling werken het moeten stellen met nep-contracten en interimjobs.

“Bovendien heeft het verschil tussen contractuelen en statutairen ook gevolgen voor het pensioen. Statutairen genieten van een overheidspensioen, terwijl de contractuelen het met een privé-pensioen en de zogenaamde tweede pijler moeten stellen. Daar heb je trouwens alleen recht op na je 65e en na een volledige loopbaan; én dat terwijl een heel groot deel van het verplegend personeel het niet zo lang volhoudt omdat het een zware job is.

“De andere eis die we naar voor schuiven gaat over een verlaging van de werkdruk. De ziekenhuissector staat bekend voor zijn hoge werkdruk, doordat er een groot personeelstekort is, waardoor de verplegers meer moeten werken. Zeker in ons ziekenhuis is dat het geval. Maar dat is niet te verwonderen. Wanneer je zo’n slechte voorwaarden aanbiedt voor een job; is het normaal dat je geen mensen vindt. Een deel van de oplossing is dus een vast statuut geven aan het personeel, in plaats van met (tijdelijke) contracten te werken.”

Een deel van jullie pamflet spreekt over een sluipende privatisering, wat wordt daarmee bedoeld?

“Het ASZ is een openbare instelling, maar de artsen hebben zich gegroepeerd in een VZW, die werkt als een private onderneming. Op die manier kunnen ze meer winst opstrijken, en tegelijkertijd het gewone personeel aan slechtere voorwaarden te laten werken. De contractuelen kan men bijvoorbeeld veel gemakkelijker ontslaan; en op die manier krijgt men ook werknemers die zich minder weerbaar opstellen. Ze proberen nu die vorm van werken ook over te plaatsen naar de rest van het personeel van het ziekenhuis.”

En jullie staking duurt dus al 10 dagen?

“Inderdaad, vandaag gaan we de tiende dag in. Daarmee zijn we volgens mij geschiedenis aan het schrijven in de sector van de verpleging. Ongeveer 35% van het personeel doet mee. Zo'n staking is wel heel zwaar voor de stakers; zeker met de lage lonen in deze sector is 10 dagen loonsverlies een serieuze opoffering. Sommige van onze mensen hebben op die 10 dagen al tot 900€ verlies geleden, premies voor nachtwerk en zo inbegrepen.

“Daarboven komen nog eens de dreigementen van de directie. Verschillende van onze leden kregen al het bericht dat hun C4 klaarlag als ze mee staakten. Het stakingsrecht wordt ons hier gewoonweg ontkend. Dat soort dreigementen van de directie maakt natuurlijk dat een deel van het personeel schrik krijgt, waardoor spanningen ontstaan tussen stakers en 'werkwilligen'. Bij een incident vorige week werd één van onze stakers aan het piket overreden door een stakingsbreker. De man kwam er vanaf met een whiplash en schaafwonden.”

De staking wordt wel ondersteund door een gemeenschappelijk vakbondsfront?

“Het eisenplatform van de staking wordt inderdaad door de drie vakbonden ondersteund. Dat is maar goed ook, want in de omstandigheden waarin we nu actie voeren, kunnen we problemen tussen de stakers wel missen.

“Met ACOD hebben we dit weekend ook een oproep gedaan aan andere delegaties om hun solidariteit met ons te komen betuigen. De problemen zijn immers gelijkaardig aan andere ziekenhuizen; maar ook andere sectoren hebben er belang bij om mee actie te voeren tegen de anti-syndicale repressie van de directie. Uit alle provincies gingen er mensen het piket komen ondersteunen. En ook het ACOD aan het UZ in Gent ging een solidariteitsdelegatie sturen.”

Hoe moet het nu verder?

“Deze middag (maandag) zijn er onderhandelingen. We hopen daarbij op een doorbraak.”

Referendum in Venezuela

Afgelopen zondag werd in Venezuela een referendum gehouden over de herverkiesbaarheid van Chavez. De inhoud en het moment van het referendum legt de zwaktes van de bolivariaanse revolutie bloot. Op basis van gesprekken met onze Venezolaanse kameraden op de latijns-amerikaanse vormingsweek publiceren we hier een analyse.

Jonas Van Vossole

Chavez stelde dat Venezuela imuun zou blijven voor de economische crisis van het kapitalisme. Maar omdat hij nooit tot een definiteve breuk met het kapitalistische systeem heeft willen overgaan, zullen de gevolgen voor Venezuela even zwaar zijn als in de rest van de wereld. Door zijn grote oliewinsten van afgelopen jaar beschikt het land wel over een buffer om de eerste schokken van de crisis op te vangen. Het is dan ook daarom dat Chavez het referendum om zijn herverkiesbaarheid zo vroeg heeft ingelast.

Chavez zijn "socialisme van de 21e eeuw" steunt immers op een systeem van sociale maatregelen die betaald worden met oliegeld. Nu de prijzen op de wereldmarkt in elkaar storten, dreigt dit model snel in de problemen te komen. Voorlopig betaald men de projecten nog met de winsten van de afgelopen periode, maar hieraan zal snel een eind komen.


Ons standpunt

Vele ter linkerzijde in Venezuela hebben in het referendum opgeroepen om ´neen´te stemmen. Wij vinden dat een fout standpunt. Ook wij zijn niet akkoord met de essentie van de zaak, namelijk om de macht van de president te versterken. Bovendien zorgt het ervoor dat het Chavistische kamp het probleem van de opvolging van Chavez kan uitstellen. Chavez is in Venezuela is nog steeds bijzonder populair, maar iemand vinden die hem zou kunnen opvolgen is bijna onmogelijk. De bureaucratische kliek rond Chavez heeft, in tegenstelling tot de president, het vertrouwen van de bevolking verloren.

Met CSR, Collectivo Socialismo Revolutionario, de Venezolaanse zusterorganisatie van LSP, voerden we campagne rond een kritische ja. Ons satndpunt is vooral een kwestie van strategie. Een overwinning van de neen zou immers een zware slag betekenen voor de bolivariaanse revolutie - die de arbeiders van Venezuela de laatste jaren heel wat verworvenheden heeft gebracht. Bovendien zou het de oppositie de kans geven om zich te versterken - het zou bovendien de derde overwinning voor de pro-Amerikaanse, rechtse oppositie zijn in één jaar tijd. Zij boekte immers ook een lichte vooruitgang bij de laatste lokale verkiezingen en het Chavez kamp verloor het referendum over de grondswet wijziging.

De oproep voor de ja was echter niet gratuit. We legden in ons politiek campagnemateriaal uit dat we wel voor een ja opriepen, maar plaatsten direct ook heel wat kanttekening bij het referendum en bij heel het bolivariaanse proces. Zo bekritiseerden we het feit dat het regime niet echt wil breken met het kapitalisme, bekritiseerden we de bureaucratische werking van de PSUV - de partij van Chavez - en het feit dat linkse kritische militanten het leven zuur werd gemaakt.

Resultaten

Maandag werden de resultaten van het referendum uiteindelijk bekend gemaakt. Het Ja-kamp kreeg 54%, het neen-kamp 46%. De kloof tussen het ja en neen was daarmee groter dan eerst gedacht. De week voordien hadden onze Venezolaanse kameraden er immers geen goed oog op. in de peilingen bleek dat het om een nek aan nek-race ging, waarbij de neen steeds wat steeg. Het officiele resultaat is dat Chavez nu de volgende verkiezingen, in 2010 toch herkiesbaar is.

De practische gevolgen zijn echter complexer. Hoewel het vroeg is om op dit moment conclusies te trekken - onze Venezolaanse kameraden zijn nog steeds in Brazilie, wat de zaken bemoeilijkt - kunnen we toch al een paar mogelijke trends ontwaren. Eerst en vooral is het natuurlijk een overwinning voor de bolivariaanse revolutie, in die zin dat er terug een krachtsverhouding is opgebouwd in het nadeel van de oppositie. Feesten op de overwinning zou echter voorbarig zijn. Dit referendum zal ook de macht van de bureucratische kliek rond Chavez versterken.

Bovendien biedt het de mogelijkheid aan de Chavistas om problemen te negeren in plaats van ze structureel aan te pakken. Zoals het probleem van de ´opvolging´ van Chavez; geen enkel ander figuur in Venezuela is op dit moment in staat om een symbool te worden waarrond de bevolking zich massaal kan organiseren in de strijd tegen het kapitalisme. Een ander onopgelost probleem betreft de werking van de PSUV. Door de postjesjagerij van een groep rond Chavez - dikwijls overlopers van de vorige elite - wordt het partijleven herleidt tot vriendjespolitiek en misleiding. En dat voor zover er al sprake is van partijleven. Veel afdelingen in wijken bestaan slechts in theorie. De PSUV kan daardoor haar historische rol helemaal niet meer spelen. De PSUV had een levende partij moeten worden die de massa´s organiseerde en op die manier het proces naar links kon trekken.

Toch kan de economische crisis die nu voor de deur staat, ook in Latijns-Amerika, Chavez dwingen om knopen door te hakken, en zo naar links te wijken. Jammer genoeg bestaat er in Venezuela op dit moment geen massa-instrument waarin de bevolking zich tegen de crisis en het kapitalisme kan organiseren. Over de PSUV hebben we het al gehad, maar ook de vakbonden staan in Venezuela heel zwak. Bovendien krijgen strijdbare syndicalisten af te rekenen met de repressie van de politie-diensten...

Onze kameraden van CSR, werken ondertussen met hun beperkte krachten aan de uitbouw van een kleine revolutionaire organisatie - die vooral in de vakbonden actief is, maar ook een rol speelt in de PSUV. Linkse kritiek op het regime wordt door delen van de bureaucratie echter minder getolereerd dan rechts kritiek. Terwijl het grootste deel van de burgerlijke tv-stations gewoon verder haar leugens kan verspreiden, worden linkse militanten weggepest of zelfs vermoord, zoals een tijd geleden gebeurde met een aantal vakbondsleiders.

Het land heeft veeleer een traditie van populisme in plaats van arbeidersstrijd; daarom is het lot de bevolking vandaag overgeleverd aan de grillen van één figuur. En ook al heeft die figuur de armoede gedurende zijn ambtstermijn gehalveerd, is dat verre van ideaal.

'Het nucleair forum" - Frères nucleaire lobby

Sinds een week kunnen we op elke straathoek reclame voor het “nucleair forum” bewonderen. Wat moet doorgaan voor een open discussieforum is eigenlijk deel van een lobbystrategie van electrabel. De energiereus wil via het openhouden van de verouderde kerncentrales op die manier trachten om haar winsten op te drijven, op de kap van het milieu en de belastingbetalers.

door Jonas Van Vossole


Wie de laatste dagen de deur uitkwam kon er niet naast kijken. Alle bushaltes worden vandaag versiert met affiches van het “nucleair forum”. Men probeert de campagne te verpakken als zou het gaan om een boodschap van algemeen nut. De slogan “U bent voor kernenergie want u denkt aan de toekomst”, doet echter toch twijfelen aan de objectiviteit van dit nucleair forum.

Het nucleair forum noemt zich een forum van bedrijven en instellingen die zich willen inzetten voor de toepassing van nucleaire energie in België. Tot zoverre de objectiviteit van het forum. In totaal werd meer dan 2 miljoen € in deze lobbycampagne gestoken. De campagne wordt betaald met de lidgelden van het forum, betaald door de verschillende instellingen en bedrijven. Niet enkel Suez, Electrabel en haar dochterbedrijven, maar ook overheidsinstellingen zoals het SCK, betalen op die manier mee aan die campagne. De belastingsbetalers betalen op hun beurt zo mee aan deze afgrijselijke reclamecampagne!

Het is echter vooral Suez-electrabel, die achter deze campagne zit. Zo is de voorzitter van het forum, de CEO van Synatom, een dochterbedrijf van electrabel. Het bedrijf van Albert Frére, de rijkste man van België, heeft er dan ook het meeste belang bij om de discussie over kernenergie te heropenen. De sluiting van de kerncentrales herroepen zou immers betekenen dat Electrabel miljarden ‘gratis’ winst zou kunnen maken.

Toen electrabel door Verhofstadt en Di Rupo 8 jaar geleden geprivatiseerd werd stond vast dat de kerncentrales in 2025 zouden moeten sluiten. De prijs van de kerncentrales op het moment van de privatisering werd bepaald volgens het aantal jaar dat ze nog mochten openblijven, waardoor die prijs relatief laag was. Mochten de kerncentrales niet dichtgaan in 2025 dan slaat electrabel een dubbele slag: enerzijds kunnen ze electriciteit leveren, met centrales die “gratis” geworden zijn, waarvoor ze niet betaald hebben. Anderzijds moeten ze ook de kosten van de sluiting dan niet betalen. Het stralingsgevaar maakt dat een dure zaak. Die kostprijs heeft electrabel al jaren aan de consument doorgerekend; en nu zou het dus wel eens kunnen dat ze zelf niet voor die kosten moeten opdraaien.

Dat electrabel de grote winnaar zou zijn van een ‘heropening van het nucleair debat’ staat dus buiten kijf. Maar wie zijn de verliezers? Dat zijn we uiteindelijk allemaal… De keerzijde van het langer openhouden van de centrales is natuurlijk dat verouderde, en dus onveiligere centrales met de jaren een groter gevaar vormen voor de bevolking. Bovendien zijn die oude centrales ook helemaal niet efficient wat betreft de verhouding tussen nucleair afval en energieproductie, wat dus verhoudingsgewijs zorgt voor meer radio-actief afval. Tenslotte zorgt het verder openhouden van die oude centrales er in een vrije markt ook voor dat electrabel helemaal geen incentives meer zou hebben om te investeren in hernieuwbare energie.

Deze campagne brengt nog maar eens de noodzaak naar voor over een echt debat rond het eigendomsrecht in de energiesector. Kunnen we gevaarlijke nucleaire technologie in handen laten van private bedrijven, zoals Suez, die winst boven veiligheid en milieu plaatsten? Of moet de gemeenschap haar verantwoordelijkheid opnemen in essentiële sectoren, zoals de energiesector.

Wat ons betreft heeft 8 jaar liberale energiemarkt getoond dat kapitalisten als Albert Frére de energiesector niet uitbaten in het belang van de samenleving. Er zijn niet enkel de veel te dure prijzen van vandaag, er waren ook de schandalen rond de omkoping van oa CD&V politici in de kempen vorig jaar. Maar daar stopt het niet.

Deze week werd electrabel ook nog eens in een slecht daglicht geplaatst toen bleek dan de ‘groene energie’ van electrabel – waarvoor ze overheidssubsidies krijgen - voor het grootste deel in vervuilende steenkoolcentrales werd opgewekt. En daarnaast was er ook nog het schandaal rond de beveliging van de kerncentrales toen bleek dat Anja Hermans, ondanks haar terroristische achtergond, er verschillende keren in geslaagd was de centrale in Doel binnen te dringen zonder dat het ook maar gemerkt was.

Te dure pijzen, corruptie, lobbywerk, onveiligheid en puur bedrog – dàt is de eindbalans van de liberalisering van electrabel. Wat mezelf betreft, staan ik gerust open voor discussie over de toekomst van nucleaire energie. In de zoektocht naar alternatieve energiebronnen kan kernenergie als tijdelijke oplossing, fossiele brandstoffen vervangen. Maar dat soort zaken kan en mag men niet overlaten aan de privésector en de vrije markt. Voordat het debat heropend, moet electrabel dus onder democratische controle geplaatst worden; en dus is de hernationalisatie van electrabel een vereiste.

Een antwoord op de nieuwe aanhangers van het Keynesianisme

De economische crisis: Keynes’ aanpak kan het kapitalisme misschien voortzetten, maar… kan niets doen aan explosie van de werkloosheid, verpaupering , ecologische catastrofes,... die enkel erger zullen worden indien de meerderheid van de bevolking er zich niet mee moeit. Tevens is dat trouwens één van de belangrijke oorzaken waarom het keynesianisme ooit is toegepast.

Opiniestuk door Jonas Van Vossole en Marc Puyol. Dit artikel verscheen eerder op de site van LSP-Gent

Ivan Van de Cloot van het liberaal gerichte Itinera Institute verdedigde in de Morgen van 23 december het keynesianisme als een manier om uit de economische crisis te geraken. Het neoliberalisme heeft ook bij haar grootste voorstanders nu blijkbaar afgedaan. Uit het opiniestuk blijkt ook dat een aantal economen toch door beginnen hebben dat de oorzaak van de economische crisis niet ligt bij de slechte leningen van een aantal banken. De oorzaak van deze crisis, ligt in de onvermijdelijke tendens van het kapitalisme naar overproductiecrises. Als Ivan dat onderconsumptie wil noemen, zullen we daar niet over vitten.

Van de Cloot wijt de economische crisis dus aan het feit dat mensen te weinig consumeren (teveel sparen). Probleem is dat hij daar een psychologische uitleg voor zoekt; als zou de crisis voortkomen uit een wereldwijde angstreflex van de consumenten. Door die angstreflex zouden consumenten meer gaan sparen en daardoor te weinig consumeren. Wanneer liberale economen wereldwijde economische crises al moeten gaan verklaren met dat soort theorieën, kan men zich al eens de vraag stellen waar de grens ligt tussen liberale economie en kwakzalverij.

Maar zelfs als het probleem bij één of andere wereldwijde angstpsychose van de consument zou liggen, negeert onze econoom één fundamentele zaak. “De mensen” hebben vandaag helemaal geen ruimte meer om te sparen. De spaarquota zijn de laatste jaren, zeker in de VS, gedaald tot ongekende laagten. Tegelijkertijd werd iedereen aangezet om te consumeren op krediet en om zo hun inkomen uit de toekomst nu al uit te geven. - Bij ons in België is dat niet anders. Herinner de koopkrachtbeweging begin dit jaar; deze duidde erop dat een steeds groter deel van de bevolking, ook onder de werkenden, er moeite mee heeft om de eindjes aan elkaar te knopen. ‘De consument’ heeft vandaag helemaal geen ruimte om te sparen. Wellicht is simpelweg dàt gebrek aan koopkracht een geloofwaardiger uitleg voor de dalende consumptie.

Hierbij komen we onmiddellijk terug bij de these van Marx, die vandaag actueler dan ooit wordt. Het kapitalisme veroorzaakt zijn eigen crisissen door de meerwaardevorming; de arbeider krijgt met zijn loon nooit evenveel waarde terug als hij produceerde. Daardoor kan de productie ook nooit volledig terug worden opgekocht, aangezien de kapitalisten het kapitaal niet consumeren maar accumuleren. Maar van een liberale econoom kunnen we natuurlijk niet verwachten dat die de theorieën van die vervloekte Marx ook maar zou overwegen. Helaas voor hem brengen Von Mises en Hayek in dit geval geen soelaas.

Als oplossing voor zijn "spaarreflex", haalt Ivan Van De Cloot het keynesianisme opnieuw uit de kast. Dàt keynesianisme veronderstelt dat de overheid massaal geld in de economie pompt. Hij negeert daarbij een aantal zaken. Eerst en vooral is de implementatie van het keynesianisme er historisch gekomen onder druk van een specifieke historische situatie; in een periode waarin het rode gevaar van de Sovjetunie was opgestaan vreesde de economische elite voor haar invloed onder de westerse arbeiders. Bovendien was het toen een logische nieuwe politiek, als gevolg van een faling van de markt. Vandaag bestaat er een ander soort externe druk die aanmaant tot ‘urgency’. Vandaag moet het kapitalisme zich alleen beschermen tegen zichzelf, en de vraag is of ze bereid is dat te doen.

Daarnaast biedt het keynesianisme geen structurele oplossing voor de depressie; hoogstens een stabilisering van de crisis. Men verandert immers niets aan het probleem van tekort aan koopkracht van de arbeiders om de productie op te kopen. Het enige wat men doet is de overschotten onrechtstreeks laten opkopen via overheidsgeld, en zo consumeert men gewoon verder op krediet. Wat op individueel vlak tot enkele maanden geleden 'onverantwoorde schuldenopbouw' door 'economische analfabeten' heette, dixit Itinera-prof Albrecht, krijgt zo vandaag een nieuwe naam: ‘deficit spending’. Obama zal dit wel vertrouwd in de oren klinken.

De crisis van vandaag wordt al eens vergeleken met de crisis uit de jaren '30. Ook toen begon de crisis met een beurscrash. De ineenstorting van de aandelen-bubble luidde een langgerekte periode van depressie in; van teloorgang van industrie en handel. Om de volledige ineenstorting van de economie tegen te gaan greep men toen uiteindelijk ook terug naar methodes die we vandaag als keynesiaans beschouwen, hoewel de rol van de staat toen enigszins anders was. Maar ook toen leverde dat geen structurele oplossing.

Hoe dan ook begrijpen de auteurs van dit stuk dat het toepassen van keynesianisme iets kan zijn wat zelfs de meest rabiate neoliberalen vandaag de dag zullen postuleren. De neoliberale politiek van de afgelopen drie decennia biedt immers geen enkele uitweg; ze zal de geschiedenis ingaan als een periode waarbij wild kapitalisme een halve planeet kapot maakte en miljarden mensen in de armoede deed voort ploeteren. De neoliberaal geïnspireerde globalisering legde de basis om de ontwikkeling (van een bepaalde groei, dankzij de uitbuiting die er was) die het met zich meebracht, ten tijde van een crisis zoals de huidige, opnieuw volledig te vernietigen. De nadelen van de groei op neoliberale basis zoals ongelijkheid en ecologische neveneffecten bleven echter wel. Het keynesianisme heeft economische crisissen in het verleden nooit kunnen oplossen, in de jaren dertig was de werkloosheid bijvoorbeeld nog altijd massaal. Het was wel een verdoken manier om de armoede verder te herverdelen onder de arbeiders.

In zijn opiniestuk haalt Van de Cloot het voorbeeld aan van hoe de vernietiging van de ruit bij de bakker de economie doet draaien. Omdat de bakker daardoor verplicht was een nieuwe ruit te kopen en op die wijze werk creëerde. Het is cynisch; maar het kapitalisme had in het verleden ook steeds het equivalent van de bal door de bakkersruit nodig om uit haar dal te klimmen. Dit equivalent staat in de geschiedenisboeken vermeld als de Tweede Wereldoorlog. Men moest eerst de economie grotendeels vernietigen om haar weer te kunnen opbouwen en zo groei en winstaccumulatie te verkrijgen.

Om de kapitalistische groei terug op poten te krijgen had men de vernietiging nodig van kapitaal, arbeid en productiemiddelen. Enkel op die manier kon men met een schone lei herbeginnen. Cynischer kan haast niet: wil het kapitalisme terug een lange tijd van economische groei kennen zal het moeten rekenen op een nieuwe wereldoorlog, enorme ecologische rampen of zo'n danig lange depressie dat de fabrieken onbruikbaar worden door roest. Oorlogen zullen in eerste instantie misschien niet zo direct gevoerd worden tussen de grootmachten, zoals tijdens WOII. Maar gewapende conflicten in de neokoloniale wereld, economische boycots en handelsoorlogen zullen even grote menselijke en economische vernietiging betekenen.

Een structurele oplossing voor de zelfvernietiging van het kapitalisme is in theorie niet zo moeilijk te bedenken. Schaf het probleem van de excessieve kapitaalsaccumulatie af door de belangrijkste sectoren in de economie te socialiseren, en geef arbeiders een loon dat gemiddeld overeenkomt met de geproduceerde waarde. Op die manier kan de samenleving consumeren wat ze produceert. Het biedt bovendien ook de mogelijkheid om andere zaken in rekening te brengen in de economie; zoals een hoognodige gecoördineerde ecologische planning. Dit vereist natuurlijk een verandering van visie op de economie. Van een economie die draait om het kapitaal van de elite te maximaliseren tot één die draait om de behoeften van de samenleving te vervullen. Daar draait economie toch om: de allocatie van nuttige goederen over de samenleving. De vraag is natuurlijk wie er vandaag de macht heeft om daarover te beslissen. De kapitalistische klasse zijn dezelfde mensen die vandaag de crisis in het kapitalisme veroorzaakt hebben, en waarvan weinig mensen zulke omvang verwacht hadden, en nog minder mensen de gevolgen gewild zullen hebben. De crisis verkeert ook nog niet op haar dieptepunt.

In de praktijk zal de economische elite natuurlijk nooit uit eigen beweging haar privileges opgeven; ze zou nog liever samen met de economie ten onder gaan dan er de controle over te verliezen. Een socialistische tegenbeweging tegen het kapitalisme opbouwen is allesbehalve evident, want naast de economische macht heeft de economische elite ook een dikke vinger in de pap op politiek en ideologisch vlak. Bovendien werkt de economische crisis in het begin soms ook verlammend op zelfs de strijdbaarste lagen in de arbeidersbeweging; kijk maar naar de goedkeuring van de schandalige loonnorm in het IPA (Inter Professioneel Akkoord). Het feit dat er volledig achter de rug van de arbeiders gehandeld werd en er eigenlijk desinformatie georganiseerd werd, versterkt natuurlijk een verlamming ook als ze niet overal dominant zou zijn.

Toch zal het zelfvernietigende karakter van het kapitalisme de mensheid voor fundamentele keuzes plaatsen. Wat de auteurs van dit opiniestuk betreft gaat dat over de keuze tussen socialisme of barbarij. Het moge duidelijk zijn welke keuze wij verkiezen.

Fotoreportage Bekaert Kortrijk

De Bekaert-werknemers komen in actie tegen de sluiting van hun fabriek in Hemiksem: De arbeiders staan sinds 4.00 in de kou; de vakbondsleiding zit ondertussen koffie te drinken binnen bij het patronaat.



(rest van mijn foto's op socialisme.be)

De Fortis-show: Het einde van het “volkskapitalisme”

De aandeelhoudersvergadering van Fortis vorige maandag had veel weg van een theater. Davignon, één van de belangrijkste kapitalisten van dit land, werd onder luid geschreeuw en boegeroep weggestemd als nieuwe voorzitter van de raad van bestuur van Fortis. Dat gebeurde vooral door het ongenoegen van de ‘kleine aandeelhouders’ van Fortis. Hoewel het nog weinig belang heeft van wie nu nieuwe baas wordt van de lege doos die Fortis vandaag is, vormde deze aandeelhoudersvergadering een symbolisch kantelmoment. Ze markeert het symbolisch einde van het idee van het volkskapitalisme.

Jonas Van Vossole

Toen na de val van de Sovjetunie begin de jaren ’90 het kapitalisme als enige systeem overbleef, was dat ook de start van het neoliberale eenheidsdenken. Thatchers en Reagan’s ideeën werden allesoverheersend onder het mom van TINA; there is no alternative. Naast de ideeën van deregulering, flexibilisering en privatisering deed ook het idee van het volkskapitalisme haar intrede. “Iedereen kapitalist” was dé slagzin waarmee Reagan de Amerikaanse bevolking achter zich trachtte te scharen.

Vanaf de jaren ’90 werd iedereen ineens aandelen aangeboden. Werknemers van bedrijven werd aangemoedigd om aandelen van het eigen bedrijf te kopen om mee te profiteren van de winsten, maar ook banken moedigden hun klanten aan om via allerlei constructies aandelen te nemen. Veel mensen zetten op die manier hun zuurverdiende centen om in heel onzekere beleggingen die de speelbal werden van de grote beleggingsfondsen en kapitaalgroepen.

De promotie van dit ‘volkskapitalisme’, waarbij er ineens zeer veel kleine aandeelhouders bij kwamen, was een heel bewuste zet vanuit de kapitalistische elite. Op die manier kon men een groot deel van de kleinburgerij en zelfs een deel van de arbeidersklasse in zekere mate betrekken in de groei van de kapitalistische economie, ondanks de afbouw van sociale zekerheid en relatieve achteruitgang van de reële lonen. Bovendien slaagde men erin om verwarring te stichten bij een deel van de werknemers: “Als we nu staken tegen herstructureringen, dan gaan de winsten uit onze aandelen ook naar beneden.”

Eerder dan iedereen kapitalist te maken, was het echter de bedoeling van iedereen het gevoel te geven van dezelfde belangen te hebben als de kapitalist. Ten gronde veranderde er immers zeer weinig aan de economische belangen van de grote massa van de bevolking. En daar worden veel van die kleine aandeelhouders vandaag heel hard mee geconfronteerd.

Fortis is één van die instellingen die de laatste jaren enorm veel kleine aandeelhouders heeft bijgekregen. Als de één van de grootste Belgische banken promootte ze agressief de eigen aandelen bij haar klanten en werknemers, als ware het een veilige belegging. Toen Fortis dit najaar het tot nog toe grootste slachtoffer van de kredietcrisis bleek, werden vooral deze kleine aandeelhouders de grootste slachtoffers. Vooral de Fortis-werknemers onder hen zullen uiteindelijk dubbel slachtoffer worden van de kapitalistische crisis, enerzijds door het verdampen spaarcenten van de afgelopen jaren, maar anderzijds door het feit dat zij nog eens het slachtoffer kunnen worden van rationalisaties en ontslagen bij de bank.

De aandeelhoudersvergadering van Fortis bracht de woede naar voor van een grote groep kleine aandeelhouders die hun spaarcenten verloren. De raad van bestuur van Fortis werd uitgemaakt voor bedriegers en dieven. En uiteindelijk werd de nieuwe voorzitter van diezelfde raad onder luid boegeroep weggestemd. Davignon beweerde niet ontgoocheld te zijn dat hij weggestemd werd. Het boegeroep zal zijn ijdelheid wel hebben aangetast, en dat was eraan te zien. Maar wie wil er nu voorzitter worden van een holding die toch een lege doos is? In de Fortis-holding van vandaag zitten veel risicovolle beleggingen uit de VS, waardoor het aandeel van de holding vandaag bijna waardeloos is.

Deze crisis toont – op een onzachte wijze – aan dat kleine beleggers die meegingen in de logica van het kapitalisme daar eigenlijk geen belang bij hadden. Daarmee wordt de mythe van het zogenaamde volkskapitalisme doorprikt. Wij komen op voor de nationalisatie van de banksector zonder compensaties, tenzij op basis van bewezen behoeften. Dat moet toelaten dat de kleine aandeelhouders die het slachtoffer werden van deze crisis en hun spaarcentjes in rook zagen opgaan, vergoed worden.